Jan Decleir speelt Fouché

Van links naar rechts: auteur Brechtje Louwaard en acteurs Marjan De Schutter en Jan Decleir. © TDW

Waarover gaat Fouché?

Jan Decleir: ‘Voor mij gaat de voorstelling over liefde, bedrog, ongebreidelde ambitie, terreur, onrecht, euforie, geluk, horror, acrobatie, humor, vrede … En zo kan ik nog wel even doorgaan.’

Brechtje Louwaard: ‘Euforie is inderdaad een woord dat goed bij de voorstelling past. Joseph Fouché leefde in een bijzonder spannende tijd (1759-1820). Tijdens de Franse Revolutie droomden mensen er niet alleen van dat alles anders zou worden, ze kregen ook daadwerkelijk de kans om de samenleving een andere richting uit te sturen. Tegelijkertijd raakte bij sommigen het morele kompas volledig ontregeld. Zoals Jan al aangaf, gaat het verhaal dan ook niet alleen over die ontwrichtende tijdsgeest, maar evenzeer over heel menselijke gevoelens als verlangen, liefde en gemis.’

Wat voor mens was Fouché?

Jan: ‘Hij was zonder meer een fascinerende en opwindende figuur. Tijdens de voorstelling volg je het leven van iemand die, wat er ook gebeurt, altijd weet te overleven. Zichzelf onzichtbaar maken was zijn overlevingstruc.’

Brechtje: ‘Wat Fouché zo typeert, is de manier waarop hij er tijdens de grote machtswissels telkens in slaagde om van politiek kamp te veranderen en zo midden in het machtscentrum te blijven. Hij had geen vaste politieke ideologie, geen waarachtige idealen, maar wist als geen ander wanneer de wind draaide. Hij bewoog mee met de golven van de macht. De onzichtbare manier waarop hij dat deed, is opmerkelijk. Tot op vandaag is hij relatief onbekend, terwijl hij tot de machtigste én rijkste figuren van zijn tijd hoort.’
Jan: ‘Volgens mij was het Fouché niet zozeer om de macht te doen, maar veel meer om het spel zelf. Hij hoefde niet per se mee op het podium van de machthebbers te staan.’
Brechtje: ‘Hij wilde vooral invloed uitoefenen en genoot ervan om achter de schermen aan de touwtjes te trekken. Onzichtbare macht verwerven, dát wilde hij wel.’

Hij zocht dus niet voortdurend de schijnwerpers op?

Jan: ‘Hij was vooral heel slim.’
Brechtje: ‘Fouché beleefde plezier aan het spel: invloed uitoefenen en tegelijk buiten schot blijven. Hij wisselde van kamp zoals van onderbroek. De ene dag werkte hij in een klooster, vervolgens werd hij revolutionair en radicaal antikerkelijk om zich, zodra het tij keerde, op te werpen als de rechterhand van Napoleon. De ene dag schreef hij een communistisch manifest, een paar jaar later behoorde hij tot rijkste mensen van Europa.’
Jan: ‘Hij wilde vooral het spel winnen.’

Houdt het stuk ons als mens geen spiegel voor? Zit dat soort opportunisme niet in elk van ons?

Jan: ‘De enige mensen die echt op hem konden vertrouwen, waren zijn vrouw en kinderen. Alle anderen zouden vroeg of laat kind van de rekening worden. Maar gedragen niet veel mensen zich op die manier? Ach, je kan het natuurlijk niet veralgemenen.’
Brechtje: ‘In heel wat biografieën lees je dat hij thuis een zachtaardige, tedere en zorgzame man was. Die contradictie zie je ook bij andere gevaarlijke machthebbers. Blijkbaar kunnen die twee kanten perfect naast elkaar bestaan.’
Jan: ‘Pinochet was destijds een heel lieve opa.’
Brechtje: ‘Ik wil even terugkomen op die spiegel. Eigenlijk is de voorstelling één groot spiegelpaleis. Natuurlijk zijn er heel wat verschillen met onze tijd, maar uiteindelijk blijven mensen mensen en zijn onze diepere drijfveren doorheen de eeuwen dezelfde. Ambitie, fake news, manipuleren van de massa, verlangen naar liefde, profiteren van de zwaktes van mensen, dromen van een betere wereld: dat zijn geen nieuwe fenomenen. Dat is van alle tijden.’

Zijn er nog andere personages die we in het stuk leren kennen?

Brechtje: ‘Ik heb ervoor gekozen om Fouché ook vanuit ook andere personages (zoals Napoleon Bonaparte en Maximilien de Robespierre, een belangrijke leider tijdens de Franse Revolutie) te benaderen. Jan kruipt ook in de huid van andere tijdgenoten die Fouché omschrijven. Zo krijg je als het ware een kubistisch portret van de man: de verschillende perspectieven doen zijn veelzijdigheid en gelaagdheid des te sterker naar voren komen.’

‘Daarnaast is er Marjan De Schutter, die allerlei andere figuren uit die tijd belichaamt. Jan en Marjan zorgen samen voor een schitterend samenspel. Marjan speelt enorm genereus: ze smijt zich volledig. In dat opzicht lijkt ze heel erg op Jan. Beiden zijn meesterlijk in het verweven van humor in ernstige thema’s en ernst in humor. Twee kanten van dezelfde waarheid.’

Wat hopen jullie dat het publiek van deze voorstelling mee naar huis zal nemen?

Jan: ‘Theater gaat over zo’n anderhalf uur samen zijn en samen iets beleven. Ik hoop vooral dat mensen de voorstelling mooi, ontroerend, grappig én confronterend vinden.’
Brechtje: ‘Ik zou het niet beter kunnen formuleren. (lacht) Je krijgt alvast twee schitterende acteurs van twee verschillende generaties samen op de scène te zien. Ik hoop dat mensen daarvan genieten en dat ze een fijne avond hebben. En misschien stemt de voorstelling ook tot nadenken.’
‘Als mens hebben we de kracht om op deze prachtige planeet op een menswaardige manier samen te leven. De idealen van de Franse Revolutie: vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid zijn toch fantastisch! En toch slagen we er als mens telkens opnieuw in om die idealen hopeloos te verknoeien. Je ziet het ook vandaag: hoe is het toch mogelijk dat we ook nu weer steeds verder afwijken van wat onze samenleving leefbaar maakt? Het stuk doet ons in ieder geval nog maar eens stilstaan bij die vraag.’

Tekst: Nathalie Dirix
Foto: © TDW
Uit: sjoenke oktober 2026